♦السلام عليكم♦ Welcome! ♦ Willcommen! ♦ Добро пожаловать! ♦ Къеблагъэ! ♦

Previous Entry Share Next Entry
Бэдж фIыцIэ
hamzat_07
♥ ♥ ♥ Бэдж фIыцIэ ♥ ♥ ♥
Бэдж нэхъ Iэл дыдэхэу щхъухь бзаджэ зезыхьэхэм ящыщщ «каракурт» - кIэ зэджэр. Мыбы и щхъухьыр «гремучая» жыхуаIэ блэм ейм нэхърэ хуэдэ 15 – кIэ нэхъ гуащIэщ.
И латин фIэщыгъэм, «Latrodectus tredecimguttatus» - м, и теплъэр зыхуэдэр къегъэлъагъуэ: «зи ныбэгум бжьыгъэу 30 зытет» жыхуиIэщ. Абы «фызабэ фIыцIэкIи» йоджэ. Тыркубзэм къыхэкIа «каракурт» фIэщыгъэр IыхьитIу зэхэлъщ: «кара» – «фIыцIэ», «курт» – «хьэпIацIэ». Апхуэдэ цIэ бзаджэ абы щIытрагъэIукIам и щхьэусыгъуэр, щIэжьей игъуэта иужькIэ, алъандэрэ и гъуса хъум зэреуэрщ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, хъур абы иужькIэ малIэ.
Каракуртым и инагъыр зэрыхъур: бзым – миллиметри 10 – 20, хъум – 4 – 7 хуэдизщ. Хъуми бзыми я Iэпкълъэпкъыр фIыцIэщ, я ныбэм бжьыгъэ плъыжь телъщ, языныкъуэхэм деж аргуэру хъурей хужь цIыкIу бжьыгъэ плъыжьым къекIуэкIыжу. БалигъыпIэ «иува» бэджхэм яхэтщ зи фэр фIыцIэ защIэрэ зэщIэцIууэжхэри.
«Фызабэ фIыцIэм» ущрохьэлIэ Къыргъызым и бгылъэ щIыпIэхэмрэ Къэзахъстаным и губгъуэ шэкъракъхэмрэ, апхуэдэуи Астрэхъан областым и Iэхэлъахэм, Азие Курытым, Ираным, Афганистаным, Хы Щхъуэм (Средиземнэ) и Iуфэхэм, Енисей и псыIум, Африкэ Ищхъэрэм, Европэ Ипщэм, Хы ФIыцIэмрэ Азыкърэ (Азов) я Iуфэхэу Урысейм и щIыналъэм къегъэщIылIахэм, зэрыщыту къапщтэмэ, Кавказым. Бэдж фIыцIэм ущыхуэзэнкIэ хъунущ Оренбург областым и Орск, Курган областым и Куртимаш, Украинэм и Донецк, Мариуполь къалэхэмрэ абыхэм я Iэгъуэблагъэхэмрэ.
Мы бэдж лIэужьыгъуэр щыкуэдщ Ростов, Алтай, Новосибирск областхэми. 2010 гъэм каракурт бэдж къыщагъуэтащ Волгоград къалэм егъэщIылIа щIыналъэми. Дунейр щыхуэбащэхэм деж «фызабэ фIыцIэр» нэхъ ищхъэрэжкIи йоIэпхъух, Мэзкуу къалэшхуэм и Iэхэлъахэм нэсу.
Нэхъыбэу мыхэр щопсэу къыр зэхуакухэм, псыежэххэм я Iэхэлъахэм, къуэкIий дурэшхэм, щыхупIэхэм, дзыгъуэ, щIыIуб ипщхьэпIэхэм, щIы щхьэфэ къэчахэм, губгъуэ явам кърана вагъэбдзумэ зэгъэдзэкIахэм. Ауэ каракуртым и щIасэкъым къум нэщIхэм я щIы щхьэфэ пщтырхэр, шэдылъэ-псыIагъэ здэщыIэхэр, удз Iув, гъурц, къуацэ-чыцэ хуэдэхэр. ГъэщIэгъуэнщ, ауэ мы бэджыр псэ зыIутхэм ящыщу нэхъ зыщышынэр хьэдзыгъуанэмрэ цыжьбанэмрэщ.
Гъэмахуэ, бжьыхьэ хуабэхэм каракуртым и IутIыжыгъуэщ. Къыхэгъэщыпхъэщ мы бэдж лIэужьыгъуэр зэгуумыгъэпмэ, уи гугъу къызэримыщIынури. Ауэ, зэрымыщIэкIэ улъэIэсын е укIэрыхъыжьэн хуей хъуамэ, къыпхуигъэгъунукъым – занщIэу къодзэкъэнущ.
«Фызабэ фIыцIэр» зэхуэдэу йогуауэ псэущхьэхэми цIыхухэми. Ар зылъэIэса цIыхур асыхьэту бауэкIэщI мэхъу икIи дзэкъапIэр здэщыIэм деж къыщыщIэдзауэ и Iэпкълъэпкъыр зэрыузыр зыхищIэу щIедзэ. И гур псынщIэу мэлажьэ, илъри ирехужьэ, и щхьэр уназэрилэ мэхъу. А псом и гущIыIужкIи, бэдж бзаджэм и щхъухьыр зылъэIэса цIыхум и нэкIур мэундэрабжьэ, пщIэнтIэпсыр къехуэхыу мэкIэзыз, и нэхэр топым хуэдэу къопщ. «Фызабэ фIыцIэр» зэдзэкъар хэпсэлъыхь, и гур «фIэкIуэда» хуэдэу мэхъу. Каракуртыр зэдзэкъа цIыхур абы щилIыкIи щыIэщ. Бэдж фIыцIэм и зэран хуабжьу йокI дзыгъуэ лIэужьыгъуэхэми, шыхэми, махъшэхэми, Iэщышхуэми. Ауэ хьэм, дзыгъуэнэфым, амфибием, блэхэмрэ шындырхъуохэмрэ зэрырикур нэхъ мащIэщ.
Каракуртыр зэдзэкъа цIыхур Iэмал имыIэу сымаджэщым псынщIэу шэн хуейщ. Ауэ апхуэдэм гу уз е нэгъуэщI узыфэ гуэр къыпкърыхьауэ фIэкIа зэрыпщIэн мы дунейм теткъыми, абы и лажьэр дохутырхэм псынщIэу щахузэхэмыгъэкIыр нэхъыбэщ.
Тепсэлъыхьыпхъэщ бэдж фIыцIэм зэрызыщыпхъумэн хуей щIыкIэхэми. Дауи, псом япэрауэ, абыхэм ящыщщ, каракуртыр щыпсэу щIыпIэхэм, Iэмал иIэххэмэ, къыщымыувыIэныр, мэз кIуэцIхэм, губгъуэхэм лъапцIэу къыщымыкIухьыныр, абдеж ущыгъуэлъынумэ, упщIэ, щIакIуэ, уэншэку гъэпща, брезент хуэдэхэр щыубгъуныр, мэкъу, хьэуазэ щызэтеплъхьэкIэ, Iэлъэ зыIэрытIэгъэныр, гъуэншэдж лъапэр дэупщIэныр, шырыкъу е нэгъущI вакъэ Iув зылъытIэгъэныр, укъыщыувыIа щIыпIэм деж щылъ мывэхэр зумыгъэдзэкIыныр, пIалъэкIэ егъэзыпIэ пщIа пщыIэхэм, чэтэн унэ цIыкIухэм я щIыхьэпIэхэр Iухауэ къыумыгъэнэныр, нэгъуэщIхэри. А псом я щхьэжу, ищхьэкIэ дызэрыщытепсэлъыхьащи, бэдж фIыцIэхэм уахуэзэ хъужыкъуэмэ, ахэр сыт и лъэныкъуэкIи зэрумыгъэпIейтеиным яужь ит.
♥ ПЩЫХЬЭЩIЭ Хьэмзэт.
Къулъкъужын Ипщэ къуажэ
ЩэкIуэгъуэм (ноябрым) и 28 – м 2015 гъэм
къыдэкIауэ щыта
«Адыгэ псалъэ» газетым
и № 229 (23. 137) – м
къытехуауэ щытащ.

?

Log in